ਮਃ ੫ ॥
મહેલ ૫॥
ਸੁਖ ਸਮੂਹਾ ਭੋਗ ਭੂਮਿ ਸਬਾਈ ਕੋ ਧਣੀ ॥
જો કોઈ મનુષ્ય આખી ધરતીનો માલિક બની જાય, બધા સુખ ભોગવતો રહે,
ਨਾਨਕ ਹਭੋ ਰੋਗੁ ਮਿਰਤਕ ਨਾਮ ਵਿਹੂਣਿਆ ॥੨॥
હે નાનક! પરંતુ પરમાત્માના નામ વગર આ બધું રોગ જ છે અને તે એક મૃતક સમાન છે ॥૨॥
ਮਃ ੫ ॥
મહેલ ૨॥
ਹਿਕਸ ਕੂੰ ਤੂ ਆਹਿ ਪਛਾਣੂ ਭੀ ਹਿਕੁ ਕਰਿ ॥
હે જીવ! પ્રભુને તું જ ઇચ્છે, તેને જ પોતાનો શુભચિંતક બનાવ.
ਨਾਨਕ ਆਸੜੀ ਨਿਬਾਹਿ ਮਾਨੁਖ ਪਰਥਾਈ ਲਜੀਵਦੋ ॥੩॥
હે નાનક! તે દરેક આશા પૂર્ણ કરનાર છે, કોઈ મનુષ્યથી માંગવા પર તો લજ્જિત થવું પડે છે ॥૩॥
ਪਉੜੀ ॥
પગથિયું ॥
ਨਿਹਚਲੁ ਏਕੁ ਨਰਾਇਣੋ ਹਰਿ ਅਗਮ ਅਗਾਧਾ ॥
ફક્ત પ્રભુ જ નિશ્ચલ છે, અગમ્ય તેમજ અસીમ છે.
ਨਿਹਚਲੁ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਹੈ ਜਿਸੁ ਸਿਮਰਤ ਹਰਿ ਲਾਧਾ ॥
નામરૂપી સુખોની નિધિ નિશ્ચલ છે, જેને સ્મરણ કરવાથી પરમાત્મા મળી જાય છે.
ਨਿਹਚਲੁ ਕੀਰਤਨੁ ਗੁਣ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਾਵਾਧਾ ॥
પ્રભુનું કીર્તિગાન હંમેશા સ્થિર રહેનાર છે, ગુરુમુખ પ્રભુના જ ગુણ ગાય છે.
ਸਚੁ ਧਰਮੁ ਤਪੁ ਨਿਹਚਲੋ ਦਿਨੁ ਰੈਨਿ ਅਰਾਧਾ ॥
સત્ય, ધર્મ તેમજ તપ હંમેશા રહેનાર છે, દિવસ-રાત પરમાત્માની પ્રાર્થના કર.
ਦਇਆ ਧਰਮੁ ਤਪੁ ਨਿਹਚਲੋ ਜਿਸੁ ਕਰਮਿ ਲਿਖਾਧਾ ॥
નિશ્ચલ દયા, ધર્મ તેમજ તપ તેણે જ મળે છે, જેના નસીબમાં લખેલું હોય છે.
ਨਿਹਚਲੁ ਮਸਤਕਿ ਲੇਖੁ ਲਿਖਿਆ ਸੋ ਟਲੈ ਨ ਟਲਾਧਾ ॥
માથા પર લખેલું નસીબ હંમેશા સ્થિર છે, તે ટાળવા પર પણ ટાળી શકાતું નથી.
ਨਿਹਚਲ ਸੰਗਤਿ ਸਾਧ ਜਨ ਬਚਨ ਨਿਹਚਲੁ ਗੁਰ ਸਾਧਾ ॥
સાધુ મહાપુરુષોની સંગતિ તેમજ ગુરુ-સાધુના વચન હંમેશા સ્થિર છે.
ਜਿਨ ਕਉ ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਿਆ ਤਿਨ ਸਦਾ ਸਦਾ ਆਰਾਧਾ ॥੧੯॥
જેના નસીબમાં આરંભથી લખેલું છે, તેને હંમેશા પરમાત્માની પ્રાર્થના કરી છે ॥૧૯॥
ਸਲੋਕ ਡਖਣੇ ਮਃ ੫ ॥
શ્લોક દક્ષિણ મહેલ ૫॥
ਜੋ ਡੁਬੰਦੋ ਆਪਿ ਸੋ ਤਰਾਏ ਕਿਨੑ ਖੇ ॥
જે પોતે ડૂબી રહ્યો છે, તે કોઈ બીજાને કેવી રીતે પાર કરાવી શકે છે.
ਤਾਰੇਦੜੋ ਭੀ ਤਾਰਿ ਨਾਨਕ ਪਿਰ ਸਿਉ ਰਤਿਆ ॥੧॥
હે નાનક! પ્રભુની સ્મૃતિમાં લીન રહેનાર પોતે તો જગતથી તરે જ છે, બીજાનો પણ ઉદ્ધાર કરાવી દે છે ॥૧॥
ਮਃ ੫ ॥
મહેલ ૫॥
ਜਿਥੈ ਕੋਇ ਕਥੰਨਿ ਨਾਉ ਸੁਣੰਦੋ ਮਾ ਪਿਰੀ ॥
જ્યાં કોઈ મારા પ્રિયતમાનું નામ કથન કરે કે સાંભળે છે હું ત્યાં ચાલ્યો જાવ છું,
ਮੂੰ ਜੁਲਾਊਂ ਤਥਿ ਨਾਨਕ ਪਿਰੀ ਪਸੰਦੋ ਹਰਿਓ ਥੀਓਸਿ ॥੨॥
હે નાનક! મને પ્રિયતમ પ્રભુ એટલો પસંદ છે કે તેના દર્શનથી જ ફૂલની જેમ ખીલી જાવ છું ॥૨॥
ਮਃ ੫ ॥
મહેલ ૫॥
ਮੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਿਆ ਕਰਹਿ ਪੁਤ੍ਰ ਕਲਤ੍ਰ ਸਨੇਹ ॥
હે જીવ! પુત્ર તેમજ પત્નીના સ્નેહમાં ફસાઈને શા માટે કહે છે કે આ મારી પત્ની છે, આ મારો પુત્ર છે.
ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਵਿਹੂਣੀਆ ਨਿਮੁਣੀਆਦੀ ਦੇਹ ॥੩॥
હે નાનક! પરમાત્માના નામથી અલગ શરીરનો કોઈ મજબૂત પાયો હોતો નથી ॥૩॥
ਪਉੜੀ ॥
પગથિયું॥
ਨੈਨੀ ਦੇਖਉ ਗੁਰ ਦਰਸਨੋ ਗੁਰ ਚਰਣੀ ਮਥਾ ॥
આ આંખોથી ગુરુના દર્શન કરું છું, ગુરુ-ચરણોમાં માથું નમાવું છું.
ਪੈਰੀ ਮਾਰਗਿ ਗੁਰ ਚਲਦਾ ਪਖਾ ਫੇਰੀ ਹਥਾ ॥
પોતાના પગોથી ગુરુના રસ્તા પર ચાલતો અને હાથોથી તેને પંખો ઝુલાવું છું.
ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਰਿਦੈ ਧਿਆਇਦਾ ਦਿਨੁ ਰੈਨਿ ਜਪੰਥਾ ॥
હૃદયમાં અકાળમૂર્તિ પ્રભુનું મનન કરું છું અને દિવસ-રાત તેનું જાપ કરવામાં લીન છું.
ਮੈ ਛਡਿਆ ਸਗਲ ਅਪਾਇਣੋ ਭਰਵਾਸੈ ਗੁਰ ਸਮਰਥਾ ॥
સમર્થ ગુરુના વિશ્વાસ પર મેં પોતાનાપણું છોડી દીધું છે.
ਗੁਰਿ ਬਖਸਿਆ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਸਭੋ ਦੁਖੁ ਲਥਾ ॥
ગુરુએ મને હરિ-નામરૂપી સુખોનો ભંડાર આપ્યો છે, જેનાથી બધું દુઃખ દૂર થઈ ગયું છે.
ਭੋਗਹੁ ਭੁੰਚਹੁ ਭਾਈਹੋ ਪਲੈ ਨਾਮੁ ਅਗਥਾ ॥
હે ભાઈઓ! અકથ પ્રભુનું નામ મારી પાસે છે, તમે પણ તેને સેવન કરો તેમજ આનંદ પ્રાપ્ત કરો.
ਨਾਮੁ ਦਾਨੁ ਇਸਨਾਨੁ ਦਿੜੁ ਸਦਾ ਕਰਹੁ ਗੁਰ ਕਥਾ ॥
હંમેશા ગુરુની કથા કર, નામ, દાન તેમજ સ્નાન – આ શુભ કર્મોને હૃદયમાં વસાવી લે.
ਸਹਜੁ ਭਇਆ ਪ੍ਰਭੁ ਪਾਇਆ ਜਮ ਕਾ ਭਉ ਲਥਾ ॥੨੦॥
પ્રભુને મેળવીને મનમાં પરમાનંદ ઉત્પન્ન થઈ ગયો છે અને યમનો ભય પણ દૂર થઈ ગયો છે ॥૨૦॥
ਸਲੋਕ ਡਖਣੇ ਮਃ ੫ ॥
શ્લોક દક્ષિણ મહેલ ૫॥
ਲਗੜੀਆ ਪਿਰੀਅੰਨਿ ਪੇਖੰਦੀਆ ਨਾ ਤਿਪੀਆ ॥
આ આંખો તો પ્રભુથી જ લાગી ચૂકી છે અને તેને જોઈને તૃપ્ત થતી નથી.
ਹਭ ਮਝਾਹੂ ਸੋ ਧਣੀ ਬਿਆ ਨ ਡਿਠੋ ਕੋਇ ॥੧॥
તે માલિક બધામાં હાજર છે, તેના સિવાય બીજું કોઈ દ્રષ્ટિગત થતું નથી ॥૧॥
ਮਃ ੫ ॥
મહેલ ૫॥
ਕਥੜੀਆ ਸੰਤਾਹ ਤੇ ਸੁਖਾਊ ਪੰਧੀਆ ॥
સંત-મહાપુરૂષોની કથાઓ સુખદાયક રસ્તાઓ છે,
ਨਾਨਕ ਲਧੜੀਆ ਤਿੰਨਾਹ ਜਿਨਾ ਭਾਗੁ ਮਥਾਹੜੈ ॥੨॥
હે નાનક! આ શિક્ષાદાયક કથાઓ તેને જ મળે છે, જેનું ઉત્તમ નસીબ હોય છે ॥૨॥
ਮਃ ੫ ॥
મહેલ ૫॥
ਡੂੰਗਰਿ ਜਲਾ ਥਲਾ ਭੂਮਿ ਬਨਾ ਫਲ ਕੰਦਰਾ ॥
પર્વતો, સરોવર, રણ, જમીન, વન, ફળ, ગુફાઓ,
ਪਾਤਾਲਾ ਆਕਾਸ ਪੂਰਨੁ ਹਭ ਘਟਾ ॥
આકાશ, પાતાળમાં બધે પ્રભુ જ વ્યાપ્ત છે.
ਨਾਨਕ ਪੇਖਿ ਜੀਓ ਇਕਤੁ ਸੂਤਿ ਪਰੋਤੀਆ ॥੩॥
હે નાનક! અમે તેને જોઈને જ જીવી રહ્યા છીએ, જેને બધાને એક સૂત્રમાં પરોવેલ છે ॥૩॥
ਪਉੜੀ ॥
પગથિયું॥
ਹਰਿ ਜੀ ਮਾਤਾ ਹਰਿ ਜੀ ਪਿਤਾ ਹਰਿ ਜੀਉ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਕ ॥
પરમાત્મા જ અમારા માતા-પિતા છે અને તે જ અમારો પ્રતિપાલક છે.
ਹਰਿ ਜੀ ਮੇਰੀ ਸਾਰ ਕਰੇ ਹਮ ਹਰਿ ਕੇ ਬਾਲਕ ॥
તે મારી સંભાળ કરે છે અને અમે તેના જ બાળક છીએ.
ਸਹਜੇ ਸਹਜਿ ਖਿਲਾਇਦਾ ਨਹੀ ਕਰਦਾ ਆਲਕ ॥
તે સરળ-સ્વભાવ જ જીવનરૂપી રમત રમાડે છે અને આમ તે ક્યારેય આળસ કરતો નથી.
ਅਉਗਣੁ ਕੋ ਨ ਚਿਤਾਰਦਾ ਗਲ ਸੇਤੀ ਲਾਇਕ ॥
તે મારો કોઈ પણ અવગુણ યાદ કરતો નથી, પરંતુ પોતાના ગળાથી લગાવી લે છે.
ਮੁਹਿ ਮੰਗਾਂ ਸੋਈ ਦੇਵਦਾ ਹਰਿ ਪਿਤਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ॥
જે કંઈ પણ મુખથી માંગુ છુ તે જ આપી દે છે, મારો હરિ પિતા બધા સુખ દેનાર છે?