ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਖਾਈ ॥તે કઈ વિધિ દ્વારા પોતાની આશા તેમજ ઇચ્છાઓને સમાપ્ત કરી લીધી છે અને ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਜੋਤਿ ਨਿਰੰਤਰਿ ਪਾਈ ॥કઈ વિધિ દ્વારા પરમ-પ્રકાશ પ્રાપ્ત કરી લીધો છે? ਬਿਨੁ ਦੰਤਾ ਕਿਉ ਖਾਈਐ ਸਾਰੁ ॥દાંતા વગર અહંકારરૂપી લોખંડ કેવી રીતે ચાવી શકાય છે? ਨਾਨਕ ਸਾਚਾ ਕਰਹੁ ਬੀਚਾਰੁ ॥੧੯॥હે નાનક! આ વિશે સાચો વિચાર
ਤੀਰਥਿ ਨਾਈਐ ਸੁਖੁ ਫਲੁ ਪਾਈਐ ਮੈਲੁ ਨ ਲਾਗੈ ਕਾਈ ॥અમે તીર્થોમાં સ્નાન કરીએ છીએ અને આનું સુખરૂપી ફળ પ્રાપ્ત કરીએ છીએ અને મનને જરા પણ અહમની ગંદકી લાગતી નથી. ਗੋਰਖ ਪੂਤੁ ਲੋਹਾਰੀਪਾ ਬੋਲੈ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਬਿਧਿ ਸਾਈ ॥੭॥ગોરખનો પુત્ર લોહારીપા કહે છે કે યોગની યુક્તિ આ જ છે ॥૭॥ ਹਾਟੀ ਬਾਟੀ ਨੀਦ ਨ ਆਵੈ ਪਰ
ਬਿਦਿਆ ਸੋਧੈ ਤਤੁ ਲਹੈ ਰਾਮ ਨਾਮ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥તે આ વિદ્યાની સારી રીતે પડ઼તાલ કરીને જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે અને રામ નામમાં ધ્યાન લગાવીને રાખે છે. ਮਨਮੁਖੁ ਬਿਦਿਆ ਬਿਕ੍ਰਦਾ ਬਿਖੁ ਖਟੇ ਬਿਖੁ ਖਾਇ ॥મનમુખ જીવ વિદ્યાનો વિક્રય કરે છે, આ રીતે ઝેર પ્રાપ્ત કરે અને ઝેર જ ખાય છે. ਮੂਰਖੁ ਸਬਦੁ ਨ ਚੀਨਈ ਸੂਝ ਬੂਝ
ਆਪੁ ਗਇਆ ਦੁਖੁ ਕਟਿਆ ਹਰਿ ਵਰੁ ਪਾਇਆ ਨਾਰਿ ॥੪੭॥તે જીવરૂપી સ્ત્રીએ જ હરિરૂપી વર પ્રાપ્ત કર્યો છે, જેનો અહમ દૂર થઈ ગયો છે અને તેનું દુઃખ કપાઈ ગયું છે ॥૪૭॥ ਸੁਇਨਾ ਰੁਪਾ ਸੰਚੀਐ ਧਨੁ ਕਾਚਾ ਬਿਖੁ ਛਾਰੁ ॥સંસારમાં દરેક કોઈ સોના-ચાંદી એકત્રિત કરવામાં લાગી રહે છે પરંતુ આ ધન તો કાચું અને ઝેરરૂપી રાખ સમાન
ਮੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਰਿ ਮੁਏ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਦੁਖੁ ਭਾਲਿ ॥કેટલાય જીવ આ માયા મારી છે, કહેતા પ્રભુ નામ વગર દુઃખ ભોગવતા જીવન ત્યાગી ગયા છે. ਗੜ ਮੰਦਰ ਮਹਲਾ ਕਹਾ ਜਿਉ ਬਾਜੀ ਦੀਬਾਣੁ ॥બાજીગરની રમતની જેમ રાજાઓનો દુર્ગ, મંદિર, મહેલ અને તેનો દરબાર ક્યાં રહી જાય છે? ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਨਾਮ ਵਿਣੁ ਝੂਠਾ ਆਵਣ ਜਾਣੁ ॥હે નાનક! પ્રભુના
ਨਾ ਤਿਸੁ ਗਿਆਨੁ ਨ ਧਿਆਨੁ ਹੈ ਨਾ ਤਿਸੁ ਧਰਮੁ ਧਿਆਨੁ ॥ન તેની પાસે કોઈ જ્ઞાન-ધ્યાન છે અને ન તો કોઈ ધર્મનું ધ્યાન છે. ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਨਿਰਭਉ ਕਹਾ ਕਿਆ ਜਾਣਾ ਅਭਿਮਾਨੁ ॥નામ વગર કોઈ નીડર થઈ શકતું નથી અને અભિમાનનું દુઃખ સમજી શકતું નથી. ਥਾਕਿ ਰਹੀ ਕਿਵ ਅਪੜਾ ਹਾਥ ਨਹੀ ਨਾ ਪਾਰੁ ॥હું થાકી ગઈ છું,
ਜਿਨਿ ਨਾਮੁ ਦੀਆ ਤਿਸੁ ਸੇਵਸਾ ਤਿਸੁ ਬਲਿਹਾਰੈ ਜਾਉ ॥જેને મને નામ આપ્યું છે, તેની જ સેવા કરે છે અને તેના પર જ બલિહાર જાય છે. ਜੋ ਉਸਾਰੇ ਸੋ ਢਾਹਸੀ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ ॥જે દુનિયાને બનાવે છે, તે જ તેનો નાશ કરનાર છે, તેના સિવાય બીજું કોઈ સમર્થ નથી. ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਤਿਸੁ ਸੰਮ੍ਹ੍ਹਲਾ ਤਾ
ਜਾਪੈ ਆਪਿ ਪ੍ਰਭੂ ਤਿਹੁ ਲੋਇ ॥ત્રણેય લોકમાં પ્રભુ જ વ્યાપક જણાય છે. ਜੁਗਿ ਜੁਗਿ ਦਾਤਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ ॥યુગ-યુગાન્તર ફક્ત આ જ દાતા છે અને તેના સિવાય બીજું કોઈ નથી. ਜਿਉ ਭਾਵੈ ਤਿਉ ਰਾਖਹਿ ਰਾਖੁ ॥હે જગતના રખેવાળ! જેમ તને મંજુર હોય છે, તેમ જ તું જીવોને રાખે છે. ਜਸੁ ਜਾਚਉ ਦੇਵੈ ਪਤਿ ਸਾਖੁ ॥હું
ਤਾ ਮਿਲੀਐ ਜਾ ਲਏ ਮਿਲਾਇ ॥પ્રભુથી ત્યારે જ મેળાપ થાય છે, જયારે તે પોતે જીવને જોડી લે છે. ਗੁਣਵੰਤੀ ਗੁਣ ਸਾਰੇ ਨੀਤ ॥ગુણવાન જીવ-સ્ત્રી રોજ પરમાત્માના ગુણોનું ચિંતન કરે છે. ਨਾਨਕ ਗੁਰਮਤਿ ਮਿਲੀਐ ਮੀਤ ॥੧੭॥હે નાનક! મિત્ર-પ્રભુ ગુરુ મતપ્રમાણે જ મળે છે ॥૧૭॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਕਾਇਆ ਕਉ ਗਾਲੈ ॥કામ-ક્રોધ શરીરને એમ આલિંગન દે છે, ਜਿਉ
ਓਹੁ ਬਿਧਾਤਾ ਮਨੁ ਤਨੁ ਦੇਇ ॥તે જ વિધાતા છે અને તે જ મન-શરીર આપે છે. ਓਹੁ ਬਿਧਾਤਾ ਮਨਿ ਮੁਖਿ ਸੋਇ ॥મન તેમજ મુખમાં તે વિધાતા જ હાજર છે. ਪ੍ਰਭੁ ਜਗਜੀਵਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ ॥પ્રભુ જ જગતનું જીવન છે અને તેના સિવાય બીજું કોઈ નથી. ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਪਤਿ ਹੋਇ ॥੯॥હે નાનક! જે પ્રભુ-નામમાં લીન રહે