ਇਕ ਬਸਤੁ ਅਗੋਚਰ ਲਹੀਐ ॥એક વસ્તુ શોધવા અગોચર વસ્તુ શોધવા માટે ਬਸਤੁ ਅਗੋਚਰ ਪਾਈ ॥ મેં અગોચર વસ્તુ પ્રાપ્ત કરી લીધું છે ਘਟਿ ਦੀਪਕੁ ਰਹਿਆ ਸਮਾਈ ॥੨॥મારા હૃદયમાં જ્ઞાનનો દીવો પ્રજ્વલિત થઈ રહ્યો છે ॥૨॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਅਬ ਜਾਨਿਆ ॥કબીરજીનું કહેવું છે કે હવે મેં પ્રભુને જાણી લીધા છે ਜਬ ਜਾਨਿਆ ਤਉ ਮਨੁ ਮਾਨਿਆ ॥જ્યારે મેં
ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਜਨ ਭਏ ਖਾਲਸੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਗਤਿ ਜਿਹ ਜਾਨੀ ॥੪॥੩॥હે કબીર! જેણે પ્રેમ-ભક્તિને સમજી લીધી છે તે મુક્ત થઈ ગયા છે ॥૪॥૩॥ ਘਰੁ ੨ ॥ઘર ૨ ॥ ਦੁਇ ਦੁਇ ਲੋਚਨ ਪੇਖਾ ॥હું આ બંને આંખોથી જોઉં છું પરંતુ ਹਉ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਅਉਰੁ ਨ ਦੇਖਾ ॥તે પ્રભુ સિવાય બીજું કંઈ પણ દેખાતું નથી ਨੈਨ ਰਹੇ ਰੰਗੁ
ਤੁਧੁ ਆਪੇ ਸਿਸਟਿ ਸਿਰਜੀਆ ਆਪੇ ਫੁਨਿ ਗੋਈ ॥તું પોતે જ સૃષ્ટિ-રચના કરે છે અને પોતે જ અંતે તેનો વિનાશ કરે છે ਸਭੁ ਇਕੋ ਸਬਦੁ ਵਰਤਦਾ ਜੋ ਕਰੇ ਸੁ ਹੋਈ ॥એક તારો હુકમ જ સર્વવ્યાપી છે અને જે કંઈ પણ તું કરે છે તે જ થાય છે ਵਡਿਆਈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਦੇਇ ਪ੍ਰਭੁ ਹਰਿ ਪਾਵੈ ਸੋਈ ॥જે ગુરુમુખને
ਨਾਨਕ ਭਏ ਪੁਨੀਤ ਹਰਿ ਤੀਰਥਿ ਨਾਇਆ ॥੨੬॥હે નાનક! જેમણે રામ-નામ રૂપી તીર્થમાં સ્નાન કર્યું છે તે પવિત્ર પાવન થઈ ગયા છે ॥૨૬॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੪ ॥શ્લોક મહેલ ૪॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਅੰਤਰਿ ਸਾਂਤਿ ਹੈ ਮਨਿ ਤਨਿ ਨਾਮਿ ਸਮਾਇ ॥ગુરુમુખના મનમાં શાંતિ છે અને તેનું મન અને તન નામમાં જ સમાયેલું છે ਨਾਮੋ ਚਿਤਵੈ ਨਾਮੁ ਪੜੈ ਨਾਮਿ ਰਹੈ
ਪਿਰ ਕੀ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣਈ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਪਿਆਰੁ ॥તે તો પોતાના પ્રભુના મહત્વને જાણતી નથી અને દ્વૈતભાવના સ્નેહમાં જ લાગેલી રહે છે ਸਾ ਕੁਸੁਧ ਸਾ ਕੁਲਖਣੀ ਨਾਨਕ ਨਾਰੀ ਵਿਚਿ ਕੁਨਾਰਿ ॥੨॥હે નાનક! તે તો અપવિત્ર અને કુલક્ષણી છે અને બધી સ્ત્રીઓમાં તે સૌથી દુષ્ટ સ્ત્રી છે ॥૨॥ ਪਉੜੀ ॥પગથિયું ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਅਪਣੀ ਦਇਆ ਕਰਿ
ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩ ॥શ્લોક મહેલ ૩॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੀ ਇਸੁ ਮਨ ਕਉ ਮਲੁ ਲਾਗੀ ਕਾਲਾ ਹੋਆ ਸਿਆਹੁ ॥આ મનને તો જન્મ-જન્માંતરની ગંદકી લાગેલી છે અને આ તો સાવ ગંદુ થઈ ગયું છે ਖੰਨਲੀ ਧੋਤੀ ਉਜਲੀ ਨ ਹੋਵਈ ਜੇ ਸਉ ਧੋਵਣਿ ਪਾਹੁ ॥કોઈ ઘાંચીની ધોતી ધોવાથી ચોખ્ખી થતી નથી ભલે તેને સો વખત જ કેમ ન
ਨਾਨਕ ਜਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕਰਹਿ ਸੋ ਪਰਵਾਣੁ ਹੈ ਜੋ ਨਾਮਿ ਰਹੇ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥੨॥હે નાનક! ગુરુમુખ જે કંઈ પણ કરે છે તે સ્વીકાર્ય છે, ત્યારથી તેના સુર પરમાત્માના નામમાં જ લાગી રહે છે ॥૨॥ ਪਉੜੀ ॥પગથિયું॥ ਹਉ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤਿੰਨ ਕੰਉ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਿਖਾ ॥હું તેના પર શરીર મનથી બલિહાર જાવ છું, જે ગુરુમુખ શિષ્ય છે. ਜੋ
ਮਃ ੩ ॥મહેલ ૩॥ ਸੰਤਾ ਨਾਲਿ ਵੈਰੁ ਕਮਾਵਦੇ ਦੁਸਟਾ ਨਾਲਿ ਮੋਹੁ ਪਿਆਰੁ ॥નિંદક મનુષ્ય સંતોની સાથે ખૂબ વેર રાખે છે પરંતુ દુષ્ટોની સાથે તેનો ખુબ મોહ તેમજ પ્રેમ હોય છે. ਅਗੈ ਪਿਛੈ ਸੁਖੁ ਨਹੀ ਮਰਿ ਜੰਮਹਿ ਵਾਰੋ ਵਾਰ ॥આવા મનુષ્યોને લોક તેમજ પરલોકમાં જરા પણ સુખ મળતું નથી, જેના કારણે તે પીડિત થઈને ફરી ફરી
ਇਉ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਪੁ ਨਿਵਾਰੀਐ ਸਭੁ ਰਾਜੁ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਕਾ ਲੇਇ ॥આ રીતે પોતાના આત્માભિમાનને મટાડીને ગુરુમુખ આખા વિશ્વનું શાસન પ્રાપ્ત કરી લે છે. ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੁਝੀਐ ਜਾ ਆਪੇ ਨਦਰਿ ਕਰੇਇ ॥੧॥હે નાનક! જયારે પરમાત્મા પોતાની કૃપા-દ્રષ્ટિ કરે છે, તો જ મનુષ્ય ગુરુમુખ બનીને આ સત્યને સમજે છે ॥૧॥ ਮਃ ੩ ॥મહેલ ૩॥ ਜਿਨ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ
ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩ ॥શ્લોક મહેલ ૩॥ ਪਰਥਾਇ ਸਾਖੀ ਮਹਾ ਪੁਰਖ ਬੋਲਦੇ ਸਾਝੀ ਸਗਲ ਜਹਾਨੈ ॥મહાપુરુષ કોઈ વિશેષના સંબંધમાં શિક્ષાની વાત બોલે છે પરંતુ તેની શિક્ષા જગતના બધા લોકો માટે હોય છે. ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਇ ਸੁ ਭਉ ਕਰੇ ਆਪਣਾ ਆਪੁ ਪਛਾਣੈ ॥જે મનુષ્ય ગુરુમુખ બની જાય છે, તે પરમાત્માનો ભય માને છે અને પોતાને ઓળખી લે છે.