ਸਭਨੀ ਘਟੀ ਸਹੁ ਵਸੈ ਸਹ ਬਿਨੁ ਘਟੁ ਨ ਕੋਇ ॥દરેક વસ્તુમાં ઈશ્વરનો વાસ છે, એવી કોઈ વસ્તુ નથી કે જેમાં ઈશ્વર ન હોય. ਨਾਨਕ ਤੇ ਸੋਹਾਗਣੀ ਜਿਨੑਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਰਗਟੁ ਹੋਇ ॥੧੯॥ગુરુ નાનકનો અભિપ્રાય છે કે તે એક પરિણીત વ્યક્તિ છે, જેના મનમાં ઈશ્વર ગુરુ દ્વારા પ્રગટ થાય છે. || ૧૯ || ਜਉ ਤਉ ਪ੍ਰੇਮ ਖੇਲਣ
ਕੀਚੜਿ ਹਾਥੁ ਨ ਬੂਡਈ ਏਕਾ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲਿ ॥જો માલિકની કૃપા – દ્રષ્ટિ હોય તો હાથ પાપ – વિકારો રૂપી દુર્ગુણોના કાદવમાં ફસાઈ નહીં. ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਉਬਰੇ ਗੁਰੁ ਸਰਵਰੁ ਸਚੀ ਪਾਲਿ ॥੮॥ગુરુ નાનકનો મત છે કે ગુરુના શરણમાં આત્મા સંસારના બંધનમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે, કારણ કે ગુરુ સત્યનું સરોવર અને અચલ દીવાલ છે || ૮
ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥એક શાશ્વત પરમાત્મા છે જે બધી જગ્યાએ વ્યાપ્ત છે ભય રહિત છે વેર હિત છે જેનું સ્વરૂપ કાળથી પરે છે, જે યોનિઓમાં નથી ભટકતો જેનો પ્રકાશ તેની મેળાએ છે અને જે સદગુરૂની કૃપાથી મળે છે ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ ॥“(‘આદિ ગ્રંથ’ના બાવીસ વારમાંથી
ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਵਤ ਦੇਵ ਸਬੈ ਮੁਨਿ ਇੰਦ੍ਰ ਮਹਾ ਸਿਵ ਜੋਗ ਕਰੀ ॥તે ગુરુનો અંત બધા દેવી – દેવતાઓ, ઋષિ સ્વર્ગીય ઇન્દ્ર તેમજ યોગ-સાધનામાં લીન મહાદેવ શિવ પણ શોધી શક્યા નહીં. ਫੁਨਿ ਬੇਦ ਬਿਰੰਚਿ ਬਿਚਾਰਿ ਰਹਿਓ ਹਰਿ ਜਾਪੁ ਨ ਛਾਡੵਿਉ ਏਕ ਘਰੀ ॥બ્રહ્મા વેદોનું ચિંતન કરતા રહ્યા, પરંતુ તેમણે પણ એક ક્ષણ માટે પણ પરમાત્માનો જપ
ਭੈ ਨਿਰਭਉ ਮਾਣਿਅਉ ਲਾਖ ਮਹਿ ਅਲਖੁ ਲਖਾਯਉ ॥ગુરુ અર્જન દેવજી એ નિર્ભય ઈશ્વરનો સાક્ષાત્કાર કર્યો છે, જે લાખોમાં અદ્રશ્ય છે. ਅਗਮੁ ਅਗੋਚਰ ਗਤਿ ਗਭੀਰੁ ਸਤਿਗੁਰਿ ਪਰਚਾਯਉ ॥સદ્દગુરુ રામદાસે તમને મન અને વાણીથી પરે, અત્યંત ગંભીર ઈશ્વરનો ઉપદેશ આપ્યો. ਗੁਰ ਪਰਚੈ ਪਰਵਾਣੁ ਰਾਜ ਮਹਿ ਜੋਗੁ ਕਮਾਯਉ ॥ગુરુના ઉપદેશોમાં સફળ થઈને, ગુરુ અર્જુન દેવજીએ રાજ્યમાં યોગ કર્યા
ਗੁਰ ਅਰਜੁਨ ਗੁਣ ਸਹਜਿ ਬਿਚਾਰੰ ॥પ્રેમથી, હું ગુરુ અર્જુન દેવજીના ગુણગાન ગાઉં છું. ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ ਘਰਿ ਕੀਅਉ ਪ੍ਰਗਾਸਾ ॥વાણીનું જહાજ, ગુરુ અર્જુન દેવજીએ ગુરુ રામદાસજીના ઘરે (બીબી ભાનીજીના ઉદરમાંથી 1563 એડીએ ગોઇંદવાલ) માં જન્મ લીધો હતો અને ਸਗਲ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੀ ਆਸਾ ॥બધી ઈચ્છાઓ અને કામનાઓ પૂરી થઈ. ਤੈ ਜਨਮਤ ਗੁਰਮਤਿ ਬ੍ਰਹਮੁ ਪਛਾਣਿਓ ॥હે ગુરુ અર્જુન!
ਕਵਿ ਕੀਰਤ ਜੋ ਸੰਤ ਚਰਨ ਮੁੜਿ ਲਾਗਹਿ ਤਿਨੑ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਜਮ ਕੋ ਨਹੀ ਤ੍ਰਾਸੁ ॥કવિ કિરાતે કહ્યું છે કે જે વ્યક્તિ શાંતિના દીવાદાંડી એવા સંત ગુરુ રામદાસના ચરણોમાં પડે છે તેને પોતાની વાસના, ક્રોધ અને યમના ભયથી મુક્તિ મળે છે. ਜਿਵ ਅੰਗਦੁ ਅੰਗਿ ਸੰਗਿ ਨਾਨਕ ਗੁਰ ਤਿਵ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਕੈ ਗੁਰੁ ਰਾਮਦਾਸੁ ॥੧॥જે રીતે ગુરુ
ਤਾਰੵਉ ਸੰਸਾਰੁ ਮਾਯਾ ਮਦ ਮੋਹਿਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਦੀਅਉ ਸਮਰਥੁ ॥સમર્થ ગુરુ રામદાસે માયાથી મુગ્ધ થયેલા જગતને નામામૃત પ્રદાન કરીને સંસાર પાર કર્યો છે. ਫੁਨਿ ਕੀਰਤਿਵੰਤ ਸਦਾ ਸੁਖ ਸੰਪਤਿ ਰਿਧਿ ਅਰੁ ਸਿਧਿ ਨ ਛੋਡਇ ਸਥੁ ॥તેઓ પ્રસિદ્ધ છે, સુખ – સમૃદ્ધિ, રિદ્ધિઓ અને સિદ્ધિઓ તેમનો સંગ છોડતા નથી. ਦਾਨਿ ਬਡੌ ਅਤਿਵੰਤੁ ਮਹਾਬਲਿ ਸੇਵਕਿ ਦਾਸਿ ਕਹਿਓ ਇਹੁ
ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਪਾਈਐ ਪਰਮਾਰਥੁ ਸਤਸੰਗਤਿ ਸੇਤੀ ਮਨੁ ਖਚਨਾ ॥ગુરુની કૃપાથી જ પરમાર્થની પ્રાપ્તિ થાય છે અને સત્સંગના સંગતમાં મન હરીનામ સ્મરણમાં લીન થઈ જાય છે. ਕੀਆ ਖੇਲੁ ਬਡ ਮੇਲੁ ਤਮਾਸਾ ਵਾਹਗੁਰੂ ਤੇਰੀ ਸਭ ਰਚਨਾ ॥੩॥੧੩॥੪੨॥હે ગુરુ-પરમેશ્વર ! તું વખાણને પાત્ર છે, આ જગત તારી જ રચના છે, પાંચ તત્વોને જોડીને તેં મોટી રમત તમાશા બનાવી
ਬੇਵਜੀਰ ਬਡੇ ਧੀਰ ਧਰਮ ਅੰਗ ਅਲਖ ਅਗਮ ਖੇਲੁ ਕੀਆ ਆਪਣੈ ਉਛਾਹਿ ਜੀਉ ॥તમે બેદરકાર છો, ખૂબ જ ધીરજવાન છો, સચ્ચાઈનું પોટલું, અણગમતું, અગમ્ય છે, તમે તમારી પોતાની મરજીથી આ વિશ્વ-તમાશા બનાવ્યું છે. ਅਕਥ ਕਥਾ ਕਥੀ ਨ ਜਾਇ ਤੀਨਿ ਲੋਕ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ ਸੁਤਹ ਸਿਧ ਰੂਪੁ ਧਰਿਓ ਸਾਹਨ ਕੈ ਸਾਹਿ ਜੀਉ ॥તમારો મહિમા અવર્ણનીય છે, અમે તેનું