ਨਾਨਕ ਸੇ ਅਖੜੀਆ ਬਿਅੰਨਿ ਜਿਨੀ ਡਿਸੰਦੋ ਮਾ ਪਿਰੀ ॥੩॥હે નાનક! તે આંખો બીજી જ છે, જેનાથી પ્રિયતમ પ્રભુ દેખાઈ દે છે ॥૩॥ ਪਉੜੀ ॥પગથિયું॥ ਜਿਨਿ ਜਨਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੇਵਿਆ ਤਿਨਿ ਸਭਿ ਸੁਖ ਪਾਈ ॥જે મનુષ્યએ ગુરુમુખ બનીને પરમાત્માની પૂજા કરી છે, તેને બધા સુખ મેળવી લીધા છે. ਓਹੁ ਆਪਿ ਤਰਿਆ ਕੁਟੰਬ ਸਿਉ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਤਰਾਈ ॥તે
ਖਟੁ ਦਰਸਨ ਭ੍ਰਮਤੇ ਫਿਰਹਿ ਨਹ ਮਿਲੀਐ ਭੇਖੰ ॥છ દર્શનોવાળા યોગી, જંગમ, બુદ્ધિ, સન્યાસી, વેરાગી તેમજ જૈની ભટકતા રહે છે પરંતુ વેશ ધારણથી પરમાત્મા મળતો નથી. ਵਰਤ ਕਰਹਿ ਚੰਦ੍ਰਾਇਣਾ ਸੇ ਕਿਤੈ ਨ ਲੇਖੰ ॥કેટલાય લોકો ચંદ્રાયણનું વ્રત રાખે છે પરંતુ તે પણ કોઈ કામ આવતો નથી. ਬੇਦ ਪੜਹਿ ਸੰਪੂਰਨਾ ਤਤੁ ਸਾਰ ਨ ਪੇਖੰ ॥કોઈ વિદ્વાન સંપૂર્ણ
ਜਿਤੁ ਲਾਈਅਨਿ ਤਿਤੈ ਲਗਦੀਆ ਨਹ ਖਿੰਜੋਤਾੜਾ ॥હવે આને જ્યાં લગાવું છું, ત્યાં જ લાગે છે અને મારી સાથે કોઈ પ્રકારની ખેચતાણ કરતી નથી. ਜੋ ਇਛੀ ਸੋ ਫਲੁ ਪਾਇਦਾ ਗੁਰਿ ਅੰਦਰਿ ਵਾੜਾ ॥ગુરુએ મારા મનને અંતર્મુખી બનાવી દીધું છે અને જે ઇચ્છા કરું છું તે જ ફળ પ્રાપ્ત કરું છું. ਗੁਰੁ ਨਾਨਕੁ ਤੁਠਾ ਭਾਇਰਹੁ ਹਰਿ ਵਸਦਾ
ਮਃ ੫ ॥મહેલ ૫॥ ਦੁਖੀਆ ਦਰਦ ਘਣੇ ਵੇਦਨ ਜਾਣੇ ਤੂ ਧਣੀ ॥હે માલિક! તું મારી વેદનાને જાણે જ છે કે મારા જેવા દુ:ખીયારાને કેટલીય વેદના લાગેલ છે. ਜਾਣਾ ਲਖ ਭਵੇ ਪਿਰੀ ਡਿਖੰਦੋ ਤਾ ਜੀਵਸਾ ॥੨॥હે પ્રેમાળ! અલબત્ત હું લાખો જ ઉપચાર જાણતો હોય તો પણ તારા દર્શન મેળવીને જ જીવંત રહી શકું છું ॥૨॥ ਮਃ
ਪਉੜੀ ॥પગથિયું॥ ਤੁਧੁ ਰੂਪੁ ਨ ਰੇਖਿਆ ਜਾਤਿ ਤੂ ਵਰਨਾ ਬਾਹਰਾ ॥હે પ્રભુ! ન કોઈ તારું રૂપ-આકાર છે, ન તારી કોઈ જાતિ છે અને તું બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય તેમજ શુદ્ર વગેરે વર્ણોથી પણ રહિત છે. ਏ ਮਾਣਸ ਜਾਣਹਿ ਦੂਰਿ ਤੂ ਵਰਤਹਿ ਜਾਹਰਾ ॥આ મનુષ્ય તને દૂર જ સમજે છે પરંતુ તું પ્રત્યક્ષ રૂપમાં વ્યાપ્ત છે. ਤੂ
ਤੁਧੁ ਥਾਪੇ ਚਾਰੇ ਜੁਗ ਤੂ ਕਰਤਾ ਸਗਲ ਧਰਣ ॥તે જ સતયુગ, ત્રેતાયુગ, દ્વાપરયુગ તેમજ કળિયુગની સ્થાપના કરી છે, તું જ આખી ધરતીનો રચયિતા છે. ਤੁਧੁ ਆਵਣ ਜਾਣਾ ਕੀਆ ਤੁਧੁ ਲੇਪੁ ਨ ਲਗੈ ਤ੍ਰਿਣ ॥જીવોના જન્મ-મરણ અસંદિગ્ધ તે જ બનાવ્યા છે, પરંતુ તને તલ માત્ર પણ આનો દોષ લાગતો નથી. ਜਿਸੁ ਹੋਵਹਿ ਆਪਿ ਦਇਆਲੁ ਤਿਸੁ ਲਾਵਹਿ
ਆਇਆ ਓਹੁ ਪਰਵਾਣੁ ਹੈ ਜਿ ਕੁਲ ਕਾ ਕਰੇ ਉਧਾਰੁ ॥તેનો જ જન્મ સફળ છે, જે પોતાના કુળનો ઉદ્ધાર કરે છે. ਅਗੈ ਜਾਤਿ ਨ ਪੁਛੀਐ ਕਰਣੀ ਸਬਦੁ ਹੈ ਸਾਰੁ ॥આગળ પરલોકમાં કોઈની જાતિ પૂછતી નથી, પરંતુ શુભ કર્મ તેમજ શબ્દનું ચિંતન જ શ્રેષ્ઠ મનાય છે. ਹੋਰੁ ਕੂੜੁ ਪੜਣਾ ਕੂੜੁ ਕਮਾਵਣਾ ਬਿਖਿਆ ਨਾਲਿ ਪਿਆਰੁ ॥ બીજું વાંચવું, આચરણ
ਬੂਝਹੁ ਗਿਆਨੀ ਬੂਝਣਾ ਏਹ ਅਕਥ ਕਥਾ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥હે જ્ઞાનવાન પુરુષો! જો સમજવું છે તો આ અકથનીય કથાને મનમાં જ સમજી લે. ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਤਤੁ ਨ ਪਾਈਐ ਅਲਖੁ ਵਸੈ ਸਭ ਮਾਹਿ ॥ગુરુ વગર પરમ તત્વ મેળવી શકાતું નથી, તે અદ્રશ્ય રૂપમાં બધામાં વસેલ છે. ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਤ ਜਾਣੀਐ ਜਾਂ ਸਬਦੁ ਵਸੈ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥જો સદ્દગુરુ
ਬਿਨੁ ਕਰਮਾ ਕਿਛੂ ਨ ਪਾਈਐ ਜੇ ਬਹੁਤੁ ਲੋਚਾਹੀ ॥જો ખુબ કામના પણ કરાય, પરંતુ ભાગ્ય વગર કંઈ પણ મેળવી શકાતું નથી. ਆਵੈ ਜਾਇ ਜੰਮੈ ਮਰੈ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਛੁਟਾਹੀ ॥મનુષ્ય આવકજાવકમાં જન્મતો-મરતો રહે છે પરંતુ આનો છુટકારો શબ્દ-ગુરુથી જ થાય છે. ਆਪਿ ਕਰੈ ਕਿਸੁ ਆਖੀਐ ਦੂਜਾ ਕੋ ਨਾਹੀ ॥੧੬॥પરમાત્મા પોતે જ કરનાર છે, કોઈ બીજાને શું
ਭੋਲਤਣਿ ਭੈ ਮਨਿ ਵਸੈ ਹੇਕੈ ਪਾਧਰ ਹੀਡੁ ॥ભોળાપણું અને પ્રભુ-ભય મનમાં વાસ કરે તો હૃદયમાંથી જ એક પ્રભુ-મિલનનો રસ્તો છે. ਅਤਿ ਡਾਹਪਣਿ ਦੁਖੁ ਘਣੋ ਤੀਨੇ ਥਾਵ ਭਰੀਡੁ ॥੧॥વધુ ઈર્ષા-દ્વેષ કરવાથી ખુબ દુઃખ ભોગવવું પડે છે અને આનાથી મન, શરીર તેમજ વાણી ત્રણેય ભ્રષ્ટ થઈ જાય છે ॥૧॥ ਮਃ ੧ ॥મહેલ ૧॥ ਮਾਂਦਲੁ ਬੇਦਿ ਸਿ ਬਾਜਣੋ